DE SJAAL

Een sjaal (Perzisch: shāl, oorspronkelijk uit het Sanskriet: śāṭī, doek) is een vierkant of langwerpig stuk doek dat gedragen wordt ter bedekking van het hoofd, de hals en/of de schouders. Sjaals worden gebruikt ter verwarming, als onderdeel van een kostuum, voor de sier en om symbolische redenen. De talloze manieren waarop de lap stof door de eeuwen heen is gedragen vormen het bewijs.

Geschiedenis
In het oude Rome ligt de eerste oorsprong van de sjaal, waar het niet werd gebruikt voor de warmte maar om schoon te blijven. Het heette toen de ''Sudarium'', een zweetdoek. Het werd gebruikt om het zweet uit de nek en gezicht te vegen bij warm weer. Het werd oorspronkelijk gedragen door mannen, maar al snel begonnen de vrouwen met de sjaals die dan niet van wol, pashmina of zijde waren, maar van doek. Sindsdien werd het meer een fashion item voor vrouwen. Historici zijn van mening dat tijdens het bewind van de Chinese keizer Cheng, sjaals van doek werden gebruikt om officieren een bepaalde rang te geven. Later werden de sjaals ook gedragen door soldaten van alle rangen in Kroatie rond de 17e eeuw. Het enige verschil was dat de officieren zijden sjaals droegen en de andere rangen katoenen sjaals. De sjaal werd een echte mode accessoire vanaf het begin van de 19e eeuw voor zowel mannen als vrouwen. Tegen het midden van de 20e eeuw werden sjaals een essentieel en veelzijdig kleding accessoire.

De sjaal
Sjaals gedrapeerd als kledingstuk, gefronst rond de halslijn, geknoopt rond het hoofd als modieus hoofddeksel en bedekte hoofden ter wille van religieuze of politieke doeleinden. Een beroemd type sjaal is de talliet, die door joden tijdens gebeden en ceremonies wordt gedragen.

Tailliet

Er was zelfs een tijd dat sjaals konden betoveren. Halverwege de zeventiende eeuw spelen Indiase kasjmieren sjaals de hoofdrol in de door artistieke societydames beoefende verleidelijke 'sjaaldrappeerkunst', waar Goethe een beroemd slachtoffer van was. Er is zelfs een dodelijke sjaal. Een lange sjaal, mode in de jaren twintig, wordt danseres Isadora Duncan in 1927 fataal als uiteinden verstrikt raken in de spaken van een Bugatti-automobiel.

Isadora Duncan in de Bugatti

Vandaag de dag zijn sjaals niet meer zo highfashion. Iedereen heeft er één, of meer, gewoon omdat het lekker is om het op kille dagen te dragen en er je mond achter te verbergen als het snerpend koud is.
Een sjaal is een baan textiel, zoveel is duidelijk, al zijn de grenzen vaag. Is de vortelijke stola een sjaal? Hoort de in victoriaanse tijden gedragen jasachtige omslagdoek tot de sjaalachtige? Halverwege de zeventiende eeuw is het begin van de vervaging van de sjaalgrens als vrouwen hun laag uitgesneden halslijn bedekken met de driekantige halsdoek, de fichu. En als vrouwen iets later deze witte uitvergrote zakdoek dubbelgevouwen in hun decolleté stoppen, mogen we het vanaf dan wel een sjaal noemen? Inventief draperen leidt tot de fichu menteur (kropdoek).Fichu & fichu menteur

De sjaal der sjalen is de kasjmiersjaal. De sjaal bereikt Engeland in 1760 via de handel met het oosten. Aanvankelijk worden kasjmiersjaals eenvoudig gebruikt als kleden en in frankrijk verknipt tot pakken en pantalons. Rond achttiende eeuw worden in Engeland sjaals economisch en technisch belangrijk voor de industriële revolutie. In de streek rond de Schotse stad Paisley bloeit de productie van sjaals met het van oorsprong uit Kashjmir in India afkomstig motief. In Frankrijk wordt de sjaal artistiek interessant als ontwerpers het aandurven om af te wijken van het favoriete paisleymotief.

Paisleymotieven

Dan begint de sjaal, nog voor hoeden en schoenen, zijn opmars als eerste product van industrieel toegepaste kunst. Na 1870 komt er eind aan de langdurige paisleysjaalmode. Het betekent niet het einde van de sjaal. Maar zo modieus, statusverhogend, decoratief en praktisch als in de negentiede eeuw, zijn sjaals nooit meer geworden.

Herkenningfunctie
Sinds rond 1900 is de sjaal in de Britse sportwereld een onderdeel van het supporters tenue. Het is een herkenningsteken voor de groep. Denk aan legioenen supporters van voetbal- of rugbyclubs die elkaar al van verre herkennen aan de kleuren en opdruk van hun sjaal. Diezelfde herkenningsfunctie zit ook in de arasfatsjaal zoals we Nederland de Arabische kaffiya doorgaans noemen. Mensen met linkse idealen dragen het zwartwitte doek van geweven katoen als onderdeel van hun uniform. Maar de nieuwe betekenislaag komt boven op de twee die de sjaal altijd al had. Links: Herkenningsfunctie in de sport, Rechts: Herkenningsfunctie in de politiek

Ook bij de scouting dragen ze sjaals als onderdeel van hun kostuum om hun groep te identificeren. En studenten in Engeland dragen van oudsher academische sjaals met kenmerkende combinaties van gestreepte kleuren die hun universiteit of hogeschool identificeren.

Sjaal kenmerkend voor het Churchill College, Cambrige Universiteit

Laten we vaststellen dat de sjaal diverse functies heeft. Het illustreert hoe een stuk stof zich telkens aanpast aan het heersende modebeeld, en vanzelfsprekend meegaat met de nieuwste trends. Een sjaal kan gedragen worden als het multifunctionele accessoire en dit overschrijdt moeiteloos de werkelijke betekenis van het woord accessoires; dat van bijhorende zaak.

Ook FLACQ heeft sjaals in zijn collectie. Sjaals van merinowol ter verwarming maar ook dienend als mode-accessoire. Klik op de foto om naar de online store te gaan.FLACQ sjaals